Duurzame relaties op de werkvloer

Blog CNW | door: Christina Bunk

Onlangs mocht ik als burn-out coach mijn mening geven over de aanpak van een campagne tegen pesten op de werkplek.

Bij mij rees meteen de vraag wat eigenlijk precies wordt verstaan onder 'pesten op het werk'? Al het gedrag van mensen dat structureel negatief is in relatie tot anderen, zou je immers pesten kunnen noemen. Op basis van mijn eigen ervaring als werknemer en als coach kan ik beamen dat pesten op het werk een groot maatschappelijk en zakelijk probleem is, dat onnodig veel leed en geld kost.

Erkenning en steun

Dat er meer erkenning en steun komt voor de mensen die slachtoffer zijn van pestgedrag op het werk, beschouw ik als positief. Al mag er wat mij betreft meer erkenning komen voor het bestaan van dit onderhuids woekerende probleem. Zo zag ik hoe sluipenderwijs nogal wat inter-relationele problemen ontstaan via mondelinge en schriftelijke communicatie, of eigenlijk als gevolg van de afwezigheid daarvan. Denk aan het negeren van de ander, het niet reageren op vragen, het uitstellen van feedback momenten, zoals een beoordelingsgesprek, en het niet uiten van waardering of het gebrek aan tonen van belangstelling voor de ander. Nog ernstiger wordt het als taken uitgehold worden, collega's moedwillig worden buiten gesloten van gezamenlijke bijeenkomsten en er een structurele sfeer van roddel en achterklap op de werkplek ontstaat. De effecten hiervan kunnen mentaal en fysiek slopend zijn voor de medewerker die geïsoleerd wordt. Soms is er voor deze mensen nog maar één redmiddel: wegwezen! Dan helpen assertiviteitstrainingen niet meer en is slachtofferhulp inderdaad de eerste en beste stap op een lange weg naar een gelukkiger leven.

Wie het boek 'Operatie 'werk Arthur de deur uit'' van Gotlieb (2014) leest, ontdekt dat hulp voor sommigen zelfs te laat komt. Het boek geeft het minutieus bijgehouden verslag van Arthur Gotlieb weer over een reeks van schokkende misstanden bij zijn werkgever, de Nederlandse Zorgautoriteit. Gotlieb zag deze misstanden helder en kon ze goed benoemen, maar het management hield er helaas geheel andere waarden op na en richtte zich tegen deze trouwe en loyale werknemer. Tot uiterste wanhoop gedreven, pleegde Gotlieb zelfmoord. Het boek resulteerde in een schoonmaakoperatie bij de NZA, aangestuurd door het ministerie van VWS en kan ook voor vele andere organisaties belangrijke lessen opleveren. In dat geval is deze wanhoopsdaad niet helemaal voor niets geweest.

Een campagne tegen pesten op het werk zou wat mij betreft om die reden verder mogen gaan dan de laatste fase, die van erkenning en hulpverlening bij de gevolgen van dit negatieve gedragsspoor. In deze fase is de hoop op rechtvaardigheid en op een prettige werksfeer vaak al lang vervlogen. Wat we nodig hebben is een meer duurzame en structurele benadering van het pestprobleem. We mogen ons zelf meer vragen stellen over de herkomst van pestgedrag. Deze is veelal te vinden in gevoelens van onveiligheid en onzekerheid bij medewerkers over zaken als het eigen functioneren, hoe men presteert ten opzichte van zijn 'concurrenten' op het werk en over het behoud van de baan. In organisaties waar de bedrijfscultuur meer gericht is op onderlinge concurrentie en minder op samenwerking en waar mensen relatief weinig autonomie ervaren, komen dit soort gevoelens van onzekerheid en onveiligheid vaker voor.

Een nieuwe, inspirerende wind

Behalve misstanden, gebeuren er gelukkig ook steeds meer mooie dingen in onze samenleving. Er lijkt al enige tijd sprake van een nieuwe, inspirerende wind. Steeds vaker wordt deze frisse wind opgepikt en omgezet in prachtige initiatieven, bouwwerken en producten (kijk voor mooie voorbeelden eens naar het programma Tegenlicht van de VPRO). De tijd lijkt rijp om de blik te verruimen en verder te kijken dan de symptomen van maatschappelijk slecht functionerende organisaties. Campagneleiders van de 21e eeuw mogen meer oog hebben voor de dieperliggende waarden en normen die ten grondslag liggen aan gezonde relaties op de werkvloer.

Het boek Conscious Capitalism van John Mackey en Sisodia laat aan de hand van concrete voorbeelden uit de praktijk van het bedrijfsleven zien dat het kan, en nog beter: het boek laat ons zien hoe het kan. Mackey zelf is oprichter en leider van de maatschappelijk verantwoorde èn succesvolle supermarktketen Whole Foods in de Verenigde Staten. In zijn boek beschrijft hij hoe het bedrijf is opgebouwd vanuit de basiswaarden: vertrouwen, verantwoording, zorg, transparantie, integriteit, loyaliteit en gelijkwaardigheid. Waarden die tot in alle onderdelen van het bedrijfsproces en in de relatie met alle betrokkenen binnen en buiten het bedrijf, elke keer weer, onder de loep worden genomen en worden omgezet in concrete afspraken met elkaar. Het boek laat zien dat 'maatschappelijk verantwoorde bedrijfsvoering' niet eenvoudig is, maar een proces van steeds weer een beetje wakkerder worden, durven leren van onze fouten, leren onszelf kwetsbaarder en eerlijker op te stellen en durven de verbinding met anderen aan te gaan. Het geeft weer dat het begint met het voelen, het durven uitspreken en het vasthouden van de intentie om samen verder te willen komen. Maar dan heb je ook wat: een duurzaam succes waar alle betrokkenen beter en gelukkiger van worden.

< Terug naar nieuws