Nieuwe inzichten rond stress en burn-out

Stel je een CEO aan, test dan op empathisch vermogen. Zo voorkom je dat iemand uitsluitend rekening houdt met eigenbelang. Dit zegt emeritus hoogleraar Neurobiologie en hersenonderzoeker Dick Swaab tegen BNR begin januari 2014. Soms zijn mensen met minder empathie wel even goed om een reorganisatie door te voeren, maar ze moeten niet in de top blijven, want mensen zijn voor hen wegwerpartikelen. Zijn opmerkingen gaan over hoe we ons verbonden voelen met anderen en hoe belangrijk dit is in het werk.

Koele kikker of stresskip

Neil Armstrong, de eerste man op de maan, was weinig empathisch, maar wel zeer stressbestendig. Onder de meest extreme omstandigheden wist hij het hoofd koel te houden. Hij bleef besluitvaardig, wist in een cockpit die aan het rondtollen was het knopje te vinden om de boordcomputer te resetten. Hij had zelfvertrouwen, was doelgericht en bereid om risico te nemen. Deze manier van denken, voelen en handelen is tegengesteld aan het gedrag van iemand die bij een kleine tegenslag in paniek raakt, het niet meer weet en steun zoekt bij een ander.

Die verschillen in emotieregulatie, denken en handelen zijn voor een deel genetisch bepaald.

Vier stress-types

In principe kun je vier stresstypes onderscheiden op basis van het functioneren van het autonome zenuwstelsel en de neurohormonale hypofyse-hypothalamus-bijnier as. Iemand kan:

  • versnellen bij stress (turbotype)
  • instorten bij stress (crashtype)
  • een geringe stresstolerantie hebben (hooggevoelige type)
  • zichzelf teveel beschermen tegen stress (bore-outtype).

Zo'n 10 procent van de mensen is net als  Neil Armstrong relatief ongevoelig voor het stresshormoon cortisol en behept met weinig empathie. Deze mensen kunnen onder zeer hoge druk werken, zoals scherpschutters, traumachirurgen en strafadvocaten. De Engelse hoogleraar Kevin Dutton heeft dit  type uitgebreid beschreven in De lessen van een psychopaat.

Nieuw ontdekt: hechting speelt een rol

Van stress kun je goed herstellen. Denk aan je kinderjaren: de aai over je bol, het snoepje op de pijnlijke knie. Maar ook als volwassene: het complimentje van je baas of collega. Doordat je je getroost en gezien voelt, ontspan je en treedt het herstel van stress in werking. Dit herstel komt doordat we ons verbonden voelen met de ander. Het gaat hier om een gevoel van hechting. Hechting is een van de belangrijkste emoties die zorgt voor een goed herstel en die een buffer tegen stress vormt.

Wanneer de hechting in de kindertijd niet goed verloopt, ontstaan er vaak problemen. In de jaren vijftig van de vorige eeuw laat de psycholoog Bowlby zien hoe jonge kinderen reageren op verlating door de moeder. Kinderen die 'veilig gehecht' zijn, reageren met blijdschap als de moeder na korte afwezigheid terugkeert. Kinderen die emotioneel zijn verwaarloosd, die er niet op kunnen vertrouwen dat in hun behoeften wordt voorzien, reageren anders. Ze kunnen zich afwenden van een moeder die terugkomt. Ze zijn ambivalent, blij en boos tegelijkertijd of hun gedrag is ongeorganiseerd. De kinderen zijn ontremd, zijn een soort 'allemansvriend'. Hun relaties met anderen zijn weinig diepgaand. Het vertrouwen in de ander ontbreekt.

Gevolgen onveilige hechting

Het gevolg van angstige, ambivalente of ongeorganiseerde hechting is dat iemand op volwassen leeftijd lichamelijk permanent in een verhoogde staat van paraatheid verkeert. Iemand ervaart het als gevaarlijk om te laten zien hoe kwetsbaar hij is, hoe hij of zij zich van binnen voelt. Want zich blootgeven, zou maar het risico met zich meebrengen om opnieuw afgewezen te worden, zodat iemand opnieuw de vroegere pijn van verlating zou voelen.

Uitdagingen voor de toekomst

De personaliseerde benadering van psychische klachten is in opmars. Ook bij depressie worden verschillende types onderscheiden en onderzoekt men bijvoorbeeld wie de medicijnen snel afbouwt en wie niet. Dat leidt tot een verschil in voorschrijven van de dosering.

Door  technologische ontwikkelingen is er bovendien meer maatwerk mogelijk.  Biofeedback en monitoring maakt het mogelijk om het effect van ademhalingsoefeningen dagelijks te toetsen. De verschillen motiveren je om door te gaan - of juist een ander type oefening uit te proberen.

Stresstools voor iedereen

Gezien de toename van stress- en burn-outklachten en de invoering van 'bedreigende' werkvormen zoals flexibel werken, zouden er meer tools voor de omgang met stress beschikbaar moeten zijn. Bedrijven of hun arbodiensten kunnen ze aanbieden in de vorm van  e-learning, in combinatie met workshops en coaching. Omgang met stress zou deel moeten uitmaken van hoe een werkgever uitvoering geeft aan de zorgplicht.

Workshop 3 juni 2014

In de workshop ga ik dieper in op de stresstypes en de drie cirkels van emotieregulatie: gevaar, jagen en hechting. Daarnaast geef ik handvatten hoe stress te hanteren en energiebronnen te versterken. Voorafgaand aan de workshop kunt u uw eigen stresstype laten bepalen door een uitgebreide vragenlijst in te vullen.

< Terug naar nieuws